Có những cuốn sách đến với cuộc đời tôi muộn màng nhưng đầy đặc biệt. Là một người Việt Nam, tôi tiếp xúc nhiều với văn hóa Trung Hoa, nhưng chỉ sau một sự kiện đặc biệt liên quan đến sao Thổ trong lá số chiêm tinh của tôi (loại sự kiện chỉ xảy ra 2, nhiều nhất 3 lần trong đời), cuốn sách này mới xuất hiện trên con đường của tôi. Nó cuốn hút toàn bộ suy nghĩ của tôi, bởi tầm vóc triết học của nó tạo ra một hiệu ứng « bùng nổ » trong tâm trí tôi.
Cuốn sách này đã đến với tôi như thế nào?
Vào năm 2023, tôi trải qua một giai đoạn phức tạp, và để thư giãn, tôi xem các chương trình không đòi hỏi quá nhiều trí óc. Mọi chuyện bắt đầu với chương trình Mind Your Manners về quy tắc ứng xử và phép lịch sự của Sara Jane Ho (trên Netflix). Vì cô ấy là người Trung Quốc, cô ấy đã đưa nhiều yếu tố văn hóa Trung Hoa vào chương trình này, trong đó có phong thủy. Khi quan tâm đến phong thủy, người ta nhất định sẽ nghe đến Kinh Dịch (I Ching). Theo quan niệm của người Trung Quốc, sự thành công của một dự án phụ thuộc vào ba yếu tố « thiên thời, địa lợi, nhân hòa »
- Thiên thời : Thời điểm thích hợp
- Địa lợi : Địa điểm, môi trường phù hợp
- Con người: khả năng, kỹ năng, phẩm chất của họ
Ví dụ, khi chồng tôi phát hành một phần mềm miễn phí hơn 10 năm trước, cuộc đời của chúng tôi đã thay đổi. Sự thành công đó đến từ đâu?
(1) Phần mềm được ra mắt đúng thời điểm. Đó là phần mềm đầu tiên miễn phí và open source trong mảng chồng tôi phụ trách. Nếu phát hành vào năm 2022, có lẽ sẽ không ai chú ý đến nó vì thị trường đã trở nên quá cạnh tranh
(2) Chúng tôi đã chuyển nhà vài tháng trước đó: chồng tôi có một góc làm việc riêng trong phòng khách rộng, tạo điều kiện thoải mái để chồng tôi dành hàng giờ viết code. Nếu vẫn sống trong căn hộ cũ chật chội, chồng tôi có lẽ đã không thể phát triển phần mềm này.
(3) Chồng tôi có đủ kinh nghiệm để chia sẻ kiến thức mới lạ này cho các các chuyên gia khác
Bạn thấy không, cùng một người, cùng một năng lực, nhưng nếu thực hiện dự án không đúng nơi, không đúng thời điểm, thì có thể đã thất bại hoàn toàn!
Vậy làm thế nào để tăng cơ hội thành công? Để tác động đến môi trường và tìm kiếm địa điểm thích hợp, phong thủy sẽ giúp bạn. Nhưng hôm nay, tôi sẽ không bàn về điều đó. Bạn có thể đọc các cuốn sách về Phong Thủy để tìm hiểu chi tiết hơn.
Còn để tìm thời điểm thích hợp, có hai cách:
- Dựa vào chiêm tinh học: Phương pháp này rất khó. Sau nhiều năm học, tôi vẫn còn loay hoay. Ngay cả những nhà chiêm tinh chuyên nghiệp cũng không thể dự đoán chính xác. Lý do chính là (1) nhiều tài liệu quý bị mất hoặc đốt cháy (2) chiêm tinh phương Tây hiện đại không còn là chiêm tinh dựa trên các chòm sao thật sự. Bát Tự của Trung Quốc chính xác hơn nhưng lại cực kỳ khó học, vì có quá nhiều ký tự và quy tắc. Người ta nói cần 5-6 năm để thành thạo.
- Dựa vào Kinh Dịch : Phương pháp này đơn giản hơn rất nhiều. Bạn chỉ cần đặt câu hỏi, gieo ba đồng xu sáu lần để tạo thành sáu hào. Sau đó, bạn tra cứu quẻ trong số 64 quẻ Kinh Dịch và đọc lời giải. Bằng cách nào đó, bạn sẽ cảm nhận được câu trả lời nằm ngay trong lòng mình.
Kinh Dịch là gì?
Kinh Dịch là một cuốn sách cổ, « quần kinh chi thủ », đừng đầu các Kinh, ban đầu được sử dụng như một phương pháp bói toán, sau đó trở thành biểu tượng cho văn hóa vũ trụ luận của Trung Quốc. Cuốn sách này được viết từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 3 TCN, được bổ sung qua nhiều thiên niên kỷ và trở thành một tác phẩm kinh điển dưới triều đại nhà Hán. Người phương Tây biết đến nó vào thế kỷ 20, phần lớn qua bản dịch của Richard Wilhelm, với lời tựa của Carl Jung. Kể từ đó, Kinh Dịch trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới.
Mọi thứ bắt đầu từ Âm (dấu gạch đứt “- -”) và Dương (dấu gạch liền “—”). Khi kết hợp hai yếu tố này, ta có 4 cặp tổ hợp (Tứ Tượng). Tiếp tục kết hợp, ta có 8 quẻ đơn (Bát Quái). Khi chồng 8 quẻ đơn này lên nhau, ta có 8×8 = 64 quẻ Kinh Dịch (trùng quái).
Mỗi quẻ có một tên riêng, và người ta cho rằng 64 quẻ trong Kinh Dịch đại diện cho toàn bộ tình huống trong vũ trụ nhân sinh. Tự nhiên tuy thiên biến vạn hóa nhưng có quy luật nhất định, xã hội loài người thiên biến vạn hóa cũng có quy luật nhất định, và lịch sử thường có những tương đồng đáng kinh ngạc. Cuộc sống của chúng ta cũng có quy luật nhất định, và Kinh Dịch chính là một bộ bảo điển để hiểu về vũ trụ nhân sinh.
Công việc của bạn đang bế tắc ư? Có thể quẻ số 5 (quẻ Thủy Thiên Nhu) sẽ nói với bạn rằng cần phải « hữu phu, quang hanh, trinh cát, lợi thiệp đại xuyên », nghĩa là bạn cần chuẩn bị kỹ hơn trước khi hành động. Mỗi quẻ trong số 64 quẻ lại bao gồm 6 hào, cung cấp thêm nhiều thông tin và khả năng diễn giải cho từng tình huống của bạn.
Tuy nhiên, giá trị của Kinh Dịch không chỉ giới hạn trong việc bói toán. Nó chứa đựng toàn bộ triết lý cổ đại Trung Hoa. Để có thể được phổ biến rộng rãi và dễ tiếp cận với mọi người, nó đã được truyền bá như một cuốn sách bói toán. Nếu chỉ đơn thuần là một tác phẩm triết học, có lẽ nó đã bị lãng quên nhanh chóng vì quá khó hiểu. Chính tính chất huyền bí này đã giúp nó tồn tại, thậm chí thoát khỏi lệnh đốt sách của Tần Thủy Hoàng – vị hoàng đế đã thiêu hủy hầu hết các sách vở nhằm thống nhất tư tưởng đất nước, ngoại trừ những cuốn có giá trị thực tiễn. Vì bói toán cũng được coi là một nghề quan trọng, nên Kinh Dịch đã thoát khỏi số phận bị hủy diệt.
Toàn bộ hệ thống này chỉ dựa trên hai yếu tố: âm và dương. Đây là một khái niệm vừa mang tính khoa học, vừa mang tính tâm linh. Nó có tính khoa học vì nhà toán học Leibniz đã tạo ra hệ nhị phân dựa trên 0 và 1. Công nghệ máy tính ngày nay cũng chỉ dựa trên hai con số này! Nhưng nó cũng mang tính tâm linh vì đối với người Trung Quốc, âm và dương vừa là hai thực thể, vừa hợp nhất thành một. Theo quan niệm này, một sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh ra vạn vật. Vũ trụ có bản chất là số ba (âm, dương và mối quan hệ giữa chúng), tam tài, thiên địa nhân. Ta có thể bắt gặp con số ba ở khắp nơi: trong tôn giáo, chiêm tinh học, thậm chí trong cấu trúc nguyên tử – proton, neutron, electron. Ảnh hưởng của âm dương trong văn hóa Trung Quốc mạnh mẽ đến mức đơn vị nhỏ nhất của xã hội là GIA ĐÌNH, trong khi ở phương Tây, đơn vị nhỏ nhất lại là CÁ NHÂN.
Dương không phải là thứ đáng được đề cao hơn âm. Cả hai cùng tồn tại, cùng sinh ra, cùng quan trọng như nhau. Nếu có quá nhiều dương, âm sẽ lớn mạnh để cân bằng lại; nếu có quá nhiều âm, dương sẽ trỗi dậy để khôi phục thế cân bằng. Nhờ vậy, mọi sự trên đời luôn biến đổi không ngừng. Nếu chỉ mong muốn có dương, chẳng khác nào chỉ muốn có ban ngày mà không có ban đêm, chỉ muốn trời đẹp mà không bao giờ có mưa. Nhưng sự sống chỉ có thể tồn tại khi âm và dương cùng song hành. Do đó, không ai có thể mãi mãi khổ đau, cũng không ai có thể mãi mãi hạnh phúc. Khi bạn đang trong giai đoạn khó khăn, hãy nhớ rằng những ngày tươi sáng sẽ đến. Và khi bạn nghĩ rằng không gì có thể tốt hơn nữa, hãy cẩn thận và tỉnh táo.
Học Kinh Dịch giúp con người vượt qua sự đối lập nhị nguyên để hướng tới sự hợp nhất. Từ hai mà trở thành một. Hiểu được « một » tức là hiểu rằng mọi thứ đều là một thể, không còn sự phân biệt giữa bản thân và thế giới xung quanh.
Có quá nhiều tầng lớp ý nghĩa trong cuốn sách này, đến mức tôi không chắc liệu có ai có thể khám phá hết tất cả hay không. Dù sao, giá trị triết học của nó là vô cùng rộng lớn: chỉ cần biết đến sự tồn tại của nó đã là một may mắn, và nếu có thể hiểu dù chỉ một phần nhỏ của nó, đó đã là một đặc ân.
Cách đọc Kinh Dịch
Trước hết, các bạn nên đọc cuốn « Kinh Dịch, Đạo của người quân tử » của Nguyễn Hiến Lê. Chỉ cần đọc đến quẻ 5-6 (Mông / Nhu) thôi. Cái chính là để nắm được từ vựng của Kinh Dịch, thế nào là Thoán từ, hào từ, nội quái, ngoại quái, Hà Đồ, Lạc Thư vv. Quyển sách này được cái đọc rất dễ hiểu.
Tiếp đến các bạn nên đọc bài viết này của tôi để nắm rõ hơn về Hà Đồ Lạc Thư.
Để hiểu thêm về hoàn cảnh lịch sử của Kinh Dịch thì các bạn nên đọc ít nhất phần giới thiệu của sách « Kinh Dịch – Cấu Hình Tư Tưởng Trung Quốc » do hai tác giả gạo cội Dương Ngọc Dũng, Lê Anh Minh viết. Đây là bản tổng hợp của rất nhiều sách Kinh Dịch cả Đông lẫn Tây, nhất là đã tiếp thu được bản Bạch thư Chu Dịch phát hiện ở Mã Vương đôi năm 1973
Cuối cùng, các bạn hãy đọc các sách Kinh Dịch của cụ Nguyễn Duy Cần (tôi đã có một bài review rất cụ thể ở đây), theo thứ tự :
- Dịch học tinh hoa
- Chu dịch huyền giải
- Dịch Kinh Tường Giải (Thượng và Hạ)
- Dịch tượng luận
Đối với Dịch Kinh Tường Giải (Thượng và Hạ): Vì lượng thông tin trong mỗi quẻ rất phong phú, bạn chỉ nên đọc khoảng 2 quẻ mỗi ngày (hãy đọc theo thứ tự, vì các quẻ không được sắp xếp một cách ngẫu nhiên). Sau khi hoàn thành, hãy đọc lại một lần nữa, lúc đó bạn sẽ hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa triết học của cuốn sách.
Chỉ khi đó, bạn mới nên sử dụng nó như một công cụ bói toán. Hoặc có thể sau hai lần đọc, bạn sẽ nhận ra rằng mình không còn cần đến việc bói toán nữa. Bởi vì thông điệp triết học bên trong sẽ giúp bạn hiểu rằng câu trả lời vốn đã nằm trong bạn. Rằng mỗi sự vật đều có hai mặt, âm sẽ chuyển hóa thành dương, dương thành âm, mọi thứ đều không ngừng biến động, và việc cố gắng biết trước tương lai thực ra không quan trọng.
« Thiên Nhân hợp nhất »; Con người là một tiểu vũ trụ. Khi nghiên cứu vũ trụ ngoại tại, ta hiểu về tiểu vũ trụ. Khi nghiên cứu tiểu vũ trụ, ta hiểu về vũ trụ ngoại tại. « Cái ở dưới giống như cái ở trên, và cái ở trên giống như cái ở dưới. » (Kybalion)
Trải nghiệm cá nhân với bốc phệ
Tôi từng đặt một câu hỏi cho Kinh Dịch – để hiểu cách sử dụng nó trong bốc phệ – và câu trả lời nhận được cực kỳ chính xác, ngắn gọn, với thời gian ứng nghiệm đúng như dự đoán. Quẻ tôi nhận được, cũng như quẻ hỗ, đã phản hồi hoàn hảo cho câu hỏi của tôi. Điều này không thể là sự trùng hợp, vì trong 64 quẻ, có rất nhiều quẻ không liên quan đến câu hỏi của tôi. Tôi còn dùng một phương pháp tính toán phức tạp trong sách « Chu Dịch dự đoán học » để xác định thời điểm ứng nghiệm, và thật bất ngờ, kết quả hoàn toàn chính xác.
Tuy nhiên, bốc phệ không phải là ứng dụng chính của tôi đối với Kinh Dịch. Đọc Kinh Dịch tôi quan tâm đến Dịch lý nhiều hơn. Càng đọc tôi càng thấy tâm trạng thoải mái, không bị lo lắng như trước nữa.
Ứng dụng phổ biến của Kinh Dịch
Ở châu Á, ngoài bốc phệ (bói quẻ), Kinh Dịch cũng được dùng để liên kết giờ và ngày sinh của một người với một quẻ (Bát Tự Hà Lạc). Có những công cụ máy tính có thể tính toán điều này. Thông qua quẻ đó, người ta có thể hiểu được mọi thứ về một người và sự phát triển của cuộc đời họ. Nó có thể được xem như một dạng chiêm tinh hiện đại nhưng ngắn gọn hơn.
Ở phương Tây, Kinh Dịch chủ yếu được sử dụng như một công cụ bói toán, vì đây là khía cạnh được nhấn mạnh khi sách được du nhập vào đây. Có một số sách ở châu Âu chỉ chuyên giải thích rõ cách bốc phệ, nhưng không chứa nguyên văn nội dung gốc, thoán từ và hào từ chỉ tập trung vào khía cạnh bói toán, giúp bạn dễ hiểu và thực hành ngay lập tức. Đây có thể là một bước khởi đầu trước khi bạn quyết định đọc toàn bộ văn bản Kinh Dịch.
Lời khuyên cuối cùng
Tôi không thể tóm tắt hết những kiến thức từ Kinh Dịch, vì có những điều không thể diễn đạt bằng lời. Có lẽ vì vậy mà có vô số cách giải thích về nó – vì mỗi người khi đọc, giống như soi vào một tấm gương, đều có thể nhìn thấy chính mình. Điều khó nhất trong đời người là biết mình nên đứng ở đâu. Việc đọc Kinh Dịch là để nói cho chúng ta biết mình phải đứng ở đâu, điều này gọi là định vị, tiếng Anh là « positioning ». Kinh Dịch giúp ta việc định vị bản thân, treo hoàn cảnh của bản thân lên, đặt trước mặt như một tấm gương, nhìn vào gương thấy chính mình như thể xem chuyện của người khác, từ đó có thể đạt được sự tỉnh táo của kẻ ngoại cuộc.
Nếu bạn đã có cuốn sách này trong tay nhưng chưa thấy nó đặc biệt lắm, đừng lo. Hãy đọc lại vào một thời điểm khác. Mọi việc trong cuộc sống đều cần ba yếu tố: (1) thời điểm thích hợp, (2) địa điểm thích hợp (3) con người phù hợp ; « thiên thời, địa lợi, nhân hòa ». Có thể khi thời gian và hoàn cảnh thay đổi, và khi bạn đã trưởng thành hơn, bạn sẽ có một góc nhìn sâu sắc hơn về Kinh Dịch.
